آفت سوّم ، فرو رفتن در باطل است ( 1 ) و آن سخن گفتن از گناهان است ، مثل اين كه حالات زنان و مجالس ميگسارى ، و مقامات فاسقان ، و در رفاه بودن ثروتمندان ، و تكبّر ورزيدن شاهان و مراسم نكوهيده و احوال ناپسند آنان را نقل كند ، زيرا بر زبان راندن تمام اين گونه سخنان حرام است . ولى سخن گفتن دربارهء كارهايى كه به انسان مربوط نيست يا اگر مربوط است بيش از مقدار لازم سخن بگويد حرام نيست ، بلكه ترك آن اولى است . آرى ، كسى كه بسيار سخن مىگويد در امورى كه به او مربوط نيست ناگزير در سخنان باطل فرو رود . بيشتر مردم با هم مىنشينند تا با سخن گفتن شادمان شوند ولى سخن آنان به غيبت از مردم يا فرو رفتن در باطل مىانجامد ، و چون كارهاى باطل بسيار و گوناگون است ، قابل شمردن نيست ؛ از اين رو انسان از آن رها نمىشود جز اين كه به كارهاى مهّم دين دنيا كه به او مربوط مىشود اكتفا كند و در اين سخن گفتن نيز ممكن است كلمه‌اى بگويد كه او را هلاك سازد در حالى كه آن را كوچك مىشمارد . بلال بن حارث گويد : رسول خدا ( ص ) فرمود : « براستى كه مرد سخنى مىگويد كه مورد رضاى خداست و گمان مىكند كه با آن به مقدارى ثواب مىرسد ، پس خدا با آن عمل خشنودى خود را براى او تا روز قيامت مىنويسد ، همانا مرد سخنى كه موجب خشم خداست مىگويد و گمان مىكند مقدار معيّنى گناه بر او نوشته مىشود پس خدا خشم خود را به وسيلهء آن عمل تا روز قيامت بر او مىنويسد . » . بلال گفت : علقمه مىگفت : حديث بلال بن حارث مرا از سخنان بسيارى بازداشت . « 44 » پيامبر ( ص ) فرمود : « مرد سخنى مىگويد تا همنشينانش بخندند و با آن

--> ( 44 ) اين حديث را ابن ماجه در حديثى به شمارهء 3969 از حديث علقمة بن وقاص روايت كرده گويد : شنيدم بلال بن حارث مزنى صحابى يار رسول خدا ( ص ) مىگفت . . . تا آخر حديث ، و احمد در ( سنن ) ، ج 3 ، ص 469 ، نيز روايت كرده است .